Xalqaro ilmiy konferensiya yakunlari bo‘yicha rezolyutsiya qabul qilindi
REZOLYUTSIYA
“Biologik faol birikmalar: kimyodan tibbiyotgacha” xalqaro ilmiy konferensiyasi
Toshkent, 2026-yil 7–9-oktabr
2026-yil 7–9-oktabr kunlari Toshkent shahrida O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘simlik moddalari kimyosi instituti tashkil etilganining 70 yilligi hamda antiaritmik dori vositasi Allapininning klinik amaliyotga joriy etilganiga 40 yil to‘lishi munosabati bilan “Biologik faol birikmalar: kimyodan tibbiyotgacha” xalqaro ilmiy konferensiyasi bo‘lib o‘tdi. Konferensiya doirasida Tabiiy birikmalar kimyosi bo‘yicha XVI xalqaro simpozium hamda Kasalliklar va salomatlik bo‘yicha II Xitoy–Markaziy Osiyo akademik konferensiyasi birlashtirildi.
Konferensiyada 15 dan ortiq mamlakatdan olimlar, tadqiqotchilar, klinitsistlar, akademik doiralar vakillari hamda farmatsevtika sanoati mutaxassislari ishtirok etdi. Konferensiya dasturiga muvofiq, 98 ta yalpi va og‘zaki ma’ruza hamda 103 ta poster ma’ruzasi taqdim etildi. Tezislar to‘plamidan jami 248 ta ilmiy ish o‘rin oldi. Ilmiy dastur tabiiy va sintetik birikmalar kimyosi, dorivor kimyo, farmakologiya va toksikologiya, biotexnologiya, farmatsevtik texnologiya hamda klinik tibbiyotning dolzarb yo‘nalishlarini qamrab oldi.
Konferensiya ishtirokchilari uning yuqori ilmiy saviyasini, fanlararo yondashuvlarning ahamiyatini hamda dori vositalarini yaratishning uzviy ilmiy-texnologik tizimini shakllantirish zarurligini e’tirof etdilar. Bunday tizim tabiiy birikmalarni izlash va aniqlash, ularning tuzilishini tavsiflash, maqsadli kimyoviy modifikatsiyalash va molekulyar nishonlarni aniqlashdan tortib, klinikagacha bo‘lgan va klinik tadqiqotlar, dori shakllarini ishlab chiqish hamda sanoatga joriy etishgacha bo‘lgan barcha bosqichlarni qamrab olishi lozimligi ta’kidlandi.
Konferensiyada alkaloidlar, jumladan, diterpenoid alkaloidlar, flavonoidlar, polifenollar, terpenoidlar, tabiiy peptidlar va mikrob metabolitlariga alohida e’tibor qaratildi. Zamonaviy organik sintez usullari, biokataliz hamda nukleozid analoglarini olish masalalari muhokama qilindi. Viruslarga qarshi, saratonga qarshi, antibakterial, kardioprotektiv va neyroprotektiv ta’sirga ega preparatlarni yaratish istiqbollari, shuningdek, ateroskleroz, insult, yurak ritmi buzilishlari, neyrodegenerativ kasalliklar va jamoat salomatligi uchun muhim bo‘lgan boshqa kasalliklarning oldini olish hamda davolash masalalari ko‘rib chiqildi. Regenerativ tibbiyot, dori vositalarini nishonga yo‘naltirilgan holda yetkazib berish, nanotexnologiyalar va shaxsiylashtirilgan farmakoterapiya sohasidagi yutuqlar ham alohida qayd etildi.
Allapinin, uning hosilalari va yangi antiaritmik birikmalarga bag‘ishlangan ma’ruzalar alkaloidlar kimyosi bo‘yicha milliy ilmiy maktabning amaliy ahamiyatini hamda yurak-qon tomir farmakologiyasini yanada rivojlantirish imkoniyatlarini namoyon etdi. Dori nomzodlarini yaratishda sun’iy intellekt, virtual skrining, molekulyar modellashtirish, zamonaviy spektroskopik va xromatografik usullar, metabolomika hamda bioinformatikaning ahamiyati ta’kidlandi.
Sh. Sh. Sagdullayevning diterpenoid alkaloidlar va dori vositalarini yaratish, Sh. I. Salixovning viruslarga qarshi polifenollar, S. O. Bachurinning neyrodegenerativ kasalliklarni davolashga mo‘ljallangan birikmalar, A. V. Kuchinning tabiiy moddalarni kimyoviy modifikatsiyalash, M. M. Asatullayevning insult, S. M. Deevning saratonni nishonga yo‘naltirilgan holda davolash hamda Weiliang Zhu’ning dori vositalarini izlab topishda sun’iy intellektdan foydalanishga bag‘ishlangan ma’ruzalari alohida qiziqish uyg‘otdi. Musabayev, N. U. Zakirov, Salaxutdinov, Sara Westarp, A. Efimenko, S. Gelperina, K. Chaprov, M. S. Yunusov, A. Baev, A. V. Rogov, V. M. Yunusov, K. P. Cheremnykh va boshqa ishtirokchilarning ma’ruzalari ham e’tirof etildi. Allapinin, Aksaritmin va lappakonitin hosilalari, regenerativ tibbiyot hamda ilg‘or farmatsevtik texnologiyalarga oid muhokamalar alohida ahamiyat kasb etdi.
Konferensiya xalqaro ilmiy hamkorlikni mustahkamlashga xizmat qildi. Uning doirasida Qozog‘istonning “Fitoximiya” ilmiy-ishlab chiqarish markazi AJ, Germaniyaning Yoxannes Gutenberg nomidagi Mayns universiteti Kimyo kafedrasi hamda Xitoy Fanlar akademiyasining Kunmin botanika instituti bilan hamkorlik shartnomalari imzolandi. Rossiya Fanlar akademiyasi Sibir bo‘limi N. N. Vorojtsov nomidagi Organik kimyo instituti bilan tuzilgan hamkorlik shartnomasi yangilandi.
Muhokamalar yakunida konferensiya ishtirokchilari quyidagi rezolyutsiyani qabul qildilar:
1. Samarali va xavfsiz dori vositalarini yaratishga qaratilgan tabiiy va sintetik biologik faol birikmalar bo‘yicha fanlararo tadqiqotlarni ustuvor yo‘nalish sifatida e’tirof etish hamda bunday tadqiqotlarni ilmiy, institutsional va moliyaviy jihatdan qo‘llab-quvvatlashga ko‘maklashish.
2. Kimyogarlar, biologlar, farmakologlar, toksikologlar, klinitsistlar, farmatsevtik texnologlar va sanoat vakillari o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash orqali dori vositalarini yaratishning uzviy ilmiy-texnologik tizimini rivojlantirish. Dori nomzodlarining ta’sir mexanizmlari, farmakokinetikasi, xavfsizligi va dalillarga asoslangan samaradorligini o‘rganishga qaratilgan tadqiqotlarni kengaytirish.
3. Yurak-qon tomir kasalliklari farmakologiyasi, jumladan, yangi antiaritmik vositalar va lappakonitin hosilalarini yaratish, shuningdek, viruslarga qarshi va saratonga qarshi davolash usullari, neyrodegenerativ kasalliklar, regenerativ tibbiyot hamda dori vositalarini ilg‘or yetkazib berish tizimlarini istiqbolli hamkorlik tadqiqotlari yo‘nalishlari sifatida belgilash.
4. Sun’iy intellekt, kompyuter yordamida dori vositalarini loyihalash, molekulyar modellashtirish, metabolomika va ilg‘or analitik texnologiyalarni tadqiqotlarga joriy etishni jadallashtirish. Tabiiy metabolitlar, biotexnologik jarayonlar va modifikatsiyalangan nukleozidlarni biokatalitik sintez qilish bo‘yicha tadqiqotlarni rivojlantirish.
5. Qo‘shma ilmiy loyihalar, tanlov asosidagi grantlar, ilmiy nashrlar, akademik almashinuvlar va ilmiy infratuzilmadan birgalikda foydalanish orqali xalqaro ilmiy-texnologik hamkorlikni kengaytirish. Imzolangan kelishuvlarning amalga oshirilishiga ko‘maklashish va yangi hamkorlik aloqalarini yo‘lga qo‘yish.
6. Yosh tadqiqotchilarni tayyorlash, ilmiy stajirovkalar va ilmiy maktablarni tashkil etish, shuningdek, yosh olimlarning xalqaro fanlararo tadqiqot guruhlarida ishtirokini ta’minlashga alohida e’tibor qaratish.
7. Ilmiy tadqiqotlar, klinik amaliyot va farmatsevtika ishlab chiqarishi o‘rtasidagi integratsiyani kuchaytirish. Faol farmatsevtik substansiyalar va dori shakllarini ishlab chiqarish texnologiyalari hamda standartlarini takomillashtirish, texnologiyalar transferi va ilmiy natijalarni amaliyotga joriy etishga ko‘maklashish.
8. Tabiiy birikmalar kimyosi va biologiyasiga bag‘ishlangan xalqaro ilmiy konferensiyalarni muntazam tashkil etishni davom ettirish hamda Tabiiy birikmalar kimyosi bo‘yicha XVII xalqaro simpoziumni 2028-yilda Xitoy Xalq Respublikasida o‘tkazishni rejalashtirish.
9. Konferensiya natijalari to‘g‘risidagi axborotni Chemistry of Natural Compounds jurnalida hamda tashkilotchilarning rasmiy axborot platformalarida e’lon qilish.
Mazkur rezolyutsiya konferensiyaning barcha ishtirokchilari tomonidan bir ovozdan qabul qilindi.
2026-yil 9-oktabr
